Month: March 2021

Տեսակ, պոպուլյացիա, էվոլյուցիայի գլխավոր ուղիները՝ արոմորֆոզ, իդեոադապտացիա, ընդհանուր դեգեներացիա:

Էվոլյուցիայի գլխավոր ուղիներն են արոմորֆոզները, իդիոդապտացիաները և ընդհանուր դեգեներացիաները, որոնք հանգեցնում են կենդանաբանական առաջադիմության՝ այսինքն մեծանում է տվյալ տեսակի առանձնասենյակների թվաքանակը, ընդարձակում է արեալը, առաջանում են նոր պոպուլյացիաներ:
Արոմորֆոզ: Արոմորֆոզներն այնպիսի էվոլյուցիոն փոփոխություններ են, որոնք օրգանիզմները տանում են դեպի կազմավորվածության ընդհանուր վերելք, բարդացնում նրանց կառուցվածքը, բարձրացնում կենսագործոնեության ուժգնությունը:
Օրգանական աշխարհի էվոլյուցիայի վաղ փուլերի խոշոր արոմորֆոզներ են՝ բույսերի ֆոտոսինթեզի գործընթացի առաջացումը, օրգանիզմների՝ սեռական ճանապարհով բազմացումը, ներքին բեղմնավորումն և հայտ գալը: Բույսերի զարգացման մեջ խոշոր արոմորֆոզ էր սպորներով բազմացումից սերմերով բազմացման անցնելը: Ողնաշարավոր կենդանիների զարգացման ընթացքում խոշոր արոմորֆոզների էին քորդայի, խռիկային և թոքային շնչառության, հնգամատ տիպի վերջույթների առաջացումը և այլն: Արոմորֆոզը Գոյության կռվում նշանակալից առավելություններ է տալիս օրգանիզմին, հնարավորություն ընձեռում նրան հարմարվելու նոր միջավայրին, օժանդակում է պոպուլյացիաներում գոյատևման բարձրացման և մահացության իջեցմանը:

Դոմինանտությունը գենետիկական երևույթ է, երկու ալելային գեների փոխհարաբերության ձև, որի հետևանքով առաջացած առանձնյակը ժառանգում է մի ծնողի գենետիկական և ֆիզիոլոգիական հատկությունները։

Դոմինանտությունը լինում է երեք տեսակի՝ լրիվ դոմինանտություն, ոչ լրիվ դոմինանտություն և կոդոմինանտություն:

Լրիվ դոմինանտություն
Լրիվ դոմինանտության դեպքում փոխանցվում է և՛ ռեցեսիվ, և՛ դոմինանտ գենը, բայց արտահայտվում է միայն դոմինանտ գենը:
Օրինակ՝ շագանակագույն և կապույտ աչքերի գենի դեպքում, սերունդի վրա արտահայտվում է դոմինանտ գենը, այսինքն, շագանակագույնը:

Ոչ լրիվ դոմինանտություն
Ոչ լրիվ դոմինանտության դեպքում երկու գեները գրեթե հավասարաչափ արտահայտվում են:
Օրինակ՝ սպիտակ և կարմիր ծաղիկների գենի դեպքում հաջորդ սրունդի վրա հավանականությունը շատ է, որ գենը կարտահայտվի երկուսը մի տեղում, այսինքն, կլինի սպիտակի և կարմիրի խառնուրդը՝ վարդագույնը:

Կոդոմինանտություն
Կոդոմինանտության դեպքում մեծամասնությամբ արտահայտվում է դոմինանտ գենը և լինում են ռեցեսիվ գենից արտահայտված նշաններ:
Օրինակ՝ սև և սպիտակ մաշկից մեծամասնությամբ կարտահայտվի սև գույնը, բայց հնարավոր է, որ մաշկի վրա լինեն սպիտակ նշույլներ ևս:

Գործնական քերականություն

1 . Տրված բազմիմաստ բառերից յուրաքանչյուրով կազմե՛լ
երկուական նախադասություն՝ բառերը գործածելով տարբեր իմաստներով։

 2. Փակագծերում տրվածներից ընտրել այն բառը, որը
փոխաբերական իմաստով կլրացնի տողասկզբի բառին։

1.առվակ (կարկաչուն, մոլորված, լայն)
2.ժայռ (բարձր, մտախոհ, ուղղաձիգ)
3.ծաղիկ (բուրավետ, դեղին, ժպտուն)
4.փողոց (ուրախ, ասֆալտապատ, լայն)
5.սենյակ (կահավորված, նորոգված, հյուրընկալ)
6.հուշարձան (քարե, նախշազարդ, հպարտ)
7.բերդ (կիսավեր, ալևոր, հինավուրց)
8.ցայտաղբյուր (գեղեցիկ, քանդակազարդ, զվարթ)
9.ամպ (ճերմակ, թավահոնք, անձրևաբեր)
10. գիրք (կաշեպատ, մաշված, իմաստուն)

3. Գտնե՛լ, թե որ շարքերի բոլոր բառերն կազմված միայն
բաց վանկերից։

1.հետագա, մուրաբա, պարագա, լեռնաշղթա
2.մեթոդիկա, գենետիկա, թեմատիկա, շոգեմեքենա
3.ճոպանուղի, հայուհի, չարաճճի, մագաղաթյա
4.փիրուզե, ամենադառը, բանալի, հակամանրէ
5.չափածո, ձուլածո, հայալեզու, գինեթթու, հավաքածու
6.ժողովածու, օդաչու, քահանա, հավաքատեղի
7.կարոտալի, ապագա, մետաղե, ապակե
8.հայելի, հուսալի, աբեղա, մարմարյա
9.հիանալի, մեդուզա, առաջիկա, գրամեքենա
10. փիլիսոփա, գրեթե, բյուրեղապակե, իրականանալի

4․ Գտնե՛լ, թե որ շարքերում գաղտնավանկ ունեցող բառ կա։

1.պատկերազարդ, բազմամարդ, մանածագործ, խառատային
2.երկաթուղի, սալահատակ, թիավարում, հրուշակագործ
3.երկաստիճան, ավազակույտ, ներկապնակ, ջերմամեկուսիչ
4.ռադիոընդունիչ, մեսրոպատառ, աշխարհամաս, մետաղահատ
5.կարճաժամկետ, խաղողաքաղ, ավազամաղ, հյուրընկալ
6.վանդակաճաղ, հարթեցում, մարզադահլիճ, շքեղակազմ
7.արդյունահանում, ընթերցողական, հյուսիսարևելյան, հեռախոսակայան
8.խողովակաշար, վերջակետ, հաստոցաշինական, ձուլակաղապար
9.անտառաշերտ, կալվածատեր, ջրահեռացում, շաքարեղեգ
10. պարարտանյութ, թխվածքաբլիթ, հողապատնեշ, նախշազարդ

Համեմատել ՀՀ-ի և ձեր ընտրությամբ որևէ այլ երկրի բնակչությանը վերաբերող ցուցանիշները՝ ընդհանրություններն ու տարբերությունները, փորձելով բացատրել դրանց պատճառները:


1.Ծնելիության նվազում վերջին 5 տարիների ընթացքում։
2.Լուրջ ծնելիության նվազում է նկատվում 30-40 տարվա ընթացքում։
3.40 տարեկանից վերև գերակշռում են կանայք։
4.Ծնելիությունը գնալով քչանում է և ամենաբարձր ծնելիությունը եղել է 30-34 տարի առաջ, որից հետո այն միայն նվազել է։

2.Համեմատել ՀՀ-ի և ամբողջ աշխարհի բնակչությանը վերաբերող ցուցանիշները՝ ընդհանրություններն ու տարբերությունները, փորձելով բացատրել դրանց պատճառները:



1.Հայաստանում կանանց բնակչության թիվը մեծանում է 25-29 տարեկանից սկսած, իսկ աշխարհում 60-64 տարեկանից սկսած։
2.Հայաստանում ծնելությունը գնալով քչանում է, իսկ աշխարհում շատանում։
3.Հայաստանում գերակշռում է 30-34 տարիքիքային սահմանը, իսկ աշխարհում 0-4։

3.Կազմել ՀՀ բնակչության ազգային կազմի փոփությունան դինամիկան ցույց տվող դիագրամ` նշելով նաև ազգային կազմի փոփոխության պատճառները:

15-19 տարեկանների թիվը Հայաստանում 2015, 2020, 2025 թվականներին։

1916 Հոգու հեռավոր դարպասից անդին, Ուր մշուշ է, մեգ, — Ուր թանձր միգում վխտում են մթին Կասկածները նենգ, Ուր չի թափանցում նայվածքը երբեք: — Խոհը միամիտ, — Կա մի մութ եզերք, անունը — Աիդ: Հոգու այդ վերջին դարպասի առաջ Հսկում է անքուն Այդ մութ եզերքի արքան աներազ — Սևահեր մի շուն՝ Կույր նայվածքը իր կուրորեն հառած Հիվանդոտ մուժում: Հսկում է, մռայլ, իր եզերքը մառ, Իր եզերքը հին, Ուր վերջին, ճղճիմ գոյության համար Հանձնված մութին` Տառապում է մեր մարող, հոգեվար Երազի հոգին: Ու մութ է այնտեղ, աներազ մուժում, — Տաղտուկ, ամայի: Ու ցուրտ է այնտեղ` Ստիքսն է հոսում, Գանգեսը մահի` Հավիտենության լաբիրինթոսում Անիմանալի: Ու այն եզերքի սևահեր արքան — Անկուշտ, անոթի, — Հսկում է, որ ջինջ երազները գան — Բռնի, հոշոտի, — Ու երազների դիերն անկենդան Ստիքսը նետի: Ու հոգու վերջին դարպասից անդին Նենգ, հսկում է նա: Հսկում է, որ ջինջ երազներն ընկնին Եզերքը նրա: Եվ nռնում է նա լույս գիշերներին — Լուսինի վրա

Ես նստում էի

Ես նստում էի անմարդ բուլվարում՝
Աշնան արևի համբույրին գերի:
Խմում էր հոգիս երկնքի հեռուն,
Լսում էր հոգիս երգը գանգերի:

Ու անթա՜րթ, անթա՜րթ նայում էի ես
Անսահման, անծիր երկնքի հեռուն:
Ու թաց աչքերով տեսնում էի քեզ —
Հավիտենության կապույտ դաշտերում:

Եվ երբ երեկոն մեռնում էր բոցում
Ու իջնում էր պարզ, աստղազարդ գիշեր —
Կապույտ ջրերի հեռու զնգոցում
Ես լսում էի քո շշուկը դեռ…

Հայաստանի կառավարության համար օրակարգային է արդյունաբերական զարգացման քաղաքականության մշակումն ու հետևողական և արդյունավետ իրագործումը, որը միտված է տնտեսության արտահանելի հատվածի ընդլայնմանը։ Դեռևս խորհրդային տարիներին արդյունաբերության ոլորտը կարևորագույն դերակատարություն է ունեցել բնակչության զբաղվածության և եկամուտների ապահովման գործում: Մինչդեռ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Հայաստանի տնտեսության արդյունաբերության ճյուղի կտրուկ անկում արձանագրվեց։

Չնայած արդյունաբերական արտադրանքի ծավալի աճին, այնուամենայնիվ, ոլորտում նկատելի դրական տեղաշարժեր չեն արձանագրվել: Պատկերն առավել ակնհայտ է դառնում արդյունաբերության ոլորտի կառուցվածքի ուսումնասիրությունից: Այսպես, նախորդ տարիների համեմատ ՀՀ արդյունաբերության կառուցվածքում մեծացել է հանքագործական արդյունաբերության տեսակարար կշիռը. 2016թ. հունվար-դեկտեմբեր տվյալներով մշակող արդյունաբերության կողմից ստեղծվում է արդյունաբերության ոլորտում ստեղծվող ավելացված արժեքի 61.9 տոկոսը, իսկ հանքագործական արդյունաբերության կողմից` 17.9 տոկոսը, այն դեպքում, երբ 1991-2001թթ. հանքագործական արդյունաբերության մասնաբաժինը չէր գերազանցում ՀՆԱ-ի 7 տոկոսը:

ԱՍՏԾՈ ՍՊԱՌՆԱԼԻՔԸ

Այժըմ ես կըգամ, ասում է աստված,
Օգնել աղքատին իր ծանըր կըռվում.
Չեմ թողնի նըրան հավիտյան լըքված,
Նա ինձ ապավեն կանչեց նեղ օրում։

Վա՛յ ձեզ, հըզորներ, որ իր խըրճիթում
Լացացրիք խեղճին, այրուն ու որբին,
Ու վես, անպատիժ՝ ասիք ձեր սըրտում—
Ո՞վ է վերևից նայում մեր ճամփին։

Մի՞թե կարծում եք՝ չէր տեսնում, լըսում,

Նա, որ ստեղծեց և աչք, և ականջ.
Մի՞թե կարծում եք՝ ուժն էր պակասում,
Եթե համբերեց դատելուց առաջ։

Իմ աչքերն անթարթ ձեր ճամփի վըրա—
Հըսկել եմ անքուն ես ձեր գործերին,

Էլ չեմ դանդաղիլ— գալիս եմ ահա,
Ե՜ս, Տեր զորությանց— և հուրն իմ ձեռին։

Ես հուր եմ ձըգում ճընշվածի հոգին—
Նորա համարձակ լեզվով ձեզ դատեմ,
Ես ուժ եմ տալիս աղքատի բազկին,

Նորա թիկունքին՝ գալիս եմ ձեր դեմ։