հին ժամանակներից հայտնի է, որ մի մարմինը մյուսով շփելիս նրանք ձեռք են բերում այլ մարմիններ դեպի իրենց ձգելու հատկության: Ակնհայտորեն երևում է նաև, որ ձգողության այդ ուժը բազմաթիվ անգամ գերազանցում է նույն մարմինների գրավիտացիոն փոխազդեցության ուժը:
Մարմինների էլեկտրական փոխազդեցությունը քանակապես բնութագրող ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է էլեկտրական լիցք և նշանակվում Q տառով: ՄՀ-ում էլեկտրական լիցքի միավորը Կուլոնն է ի պատիվ Շառլ Կուլոնի, ով ձևակերպել է էլեկտրական լիցքերի փոխազդեցության օրենքը:
Ռուսաստանում Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո ռուսական զորքը լքեց Կովկասյան ռազմաճակատը: Տրապիզոնից մինչև Վանա լիճ՝ 400 կմ երկարությամբ, թուրքերին դիմակայել են գերազանցապես հայկական խմբեր և նոր կազմավորվող զորամասեր: Թուրքական զորքերը, խախտելով Անդրկովկասի կոմիսարիատի հետ 1917 թ-ի դեկտեմբեր ին կնքածին զինադադարը, 1918 թ-ի փետրվարի 10-ին անցել են հարձակման և նվաճել Երզնկանը, Կարինը, Սարիղամիշը: Հայկական առանձին բանակային կորպուսը, գեներալ Թովմաս Նազարբեկյանի հրամանատարությամբ, գերակշիռ ուժերի ճնշման տակ նահանջել է. նրա հետ արտագաղթել են տասնյակհազարավոր արևմտահայեր, որոնց անվտանգությունն ապահովել է Անդրանիկի ջոկատը:Մայիսի 15-ին, Ալեքսանդրապոլը (այժմ՝ Գյումրի)
Գյումրին գրավելուց հետո, թուրքական մի զորամաս արշավել է Ղարաքիլիսա (այժմ՝ Վանաձոր), իսկ 36-րդ դիվիզիան, Յաղուբ Շևքի փաշայի գլխավորությամբ թափանցելով Արարատյան դաշտ, արշավել է Սարդարապատի ուղղությամբ՝ Երևան ներխուժելու համար:
homework pg7,8 ex A,B,C,D,E
A
2)she often eats fast food for lunch
3)in the evening she usually meets her friends for coffee
4)once a week she watches a film at the cinema
5)rarely goes to the gym
6)she has a driving lesson twice a week
B
1)is writing
2)we are losing
3)is having
4)will stay
5)was lying
6)always using
7)having
8)Are you playing
C
D
E
Սպիտակ ջրաշուշանը (ամերիկյան հնդիկների հեքիաթներից)
Վաղուց, շատ վաղուց, երբ դեռ թմբուկները պատերազմ չէին գուժել հնդիկներին, պրերիայի եզրին մի գեղեցիկ գյուղակ կար։ Այնտեղ տղամարդիկ վաղ առավոտյան որսի էին գնում և երեկոյան տուն վերադառնում հարուստ պաշարով․ կանայք ուտելիք էին պատրաստում, կար անում, իսկ երեխաները արևածագից մինչև արևմուտ խաղ էին անում։ Բոլորն էլ երջանիկ էին և համերաշխ։
Ցերեկները երկար ժամանակ Արևը փայլում էր և ժպտում կարմրամորթների դեմքերին, անձրև թափվում էր միայն այն ժամանակ, երբ պետք էր լինում թարմացնել ձորերի, գետերի, լճերի ջրերը և զովացնել ծառերն ու ծաղիկները:
Բայց տեսեք, թե հետո ինչ պատահեց․
Աստղերը, որ փայլում էին ճամբարի վերևում, լսեցին հնդիկների մասին և որովհետև նրանց լույսը շատ էր աղոտ ու երկիր չէր հասնում, խնդրեցին իրենց առաջնորդին՝ Լուսնին, որ թույլ տա իրենց իջնել և գյուղ գնալ։
Գիշերային երկնքի առաջնորդին՝ Լուսինին, դուր չէր գալիս, որ իր մարդիկ՝ աստղերը, թափառում են ամբողջ գիշեր և վաղ առավոտյան անկողին մտնում, ինչպես Առավոտյան աստղը։ Երբ այդպիսի դեպք էր պատահում, նա ընդհարվում էր Արևի հետ։ Բայց այդ գիշեր նա արտակարգ լավ տրամադրության մեջ էր և չմերժեց նրանց խնդրանքը։ Աստղերն աշխույժ ծիծաղելով և շատախոսելով սկսեցին պատրաստվել ճամփորդելու և ուշք չդարձրին այն խելացի խորհուրդներին, որ Լուսինը տվեց իրենց։
― Դուք կարող եք գնալ ուր ուզում եք, բայց զգուշացեք, որ հանկարծ չիջնեք գետնին։ Եթե իջնեք գետին, դուք այնտեղ կմնաք և հաջորդ օրը Արևը ձեզ կայրի, կսպանի, որովհետև նրա ճառագայթները ճակատագրական են մեզ համար։
Աստղերը գնացին։ Նրանց բախտից այդ գիշեր Լուսինը կլոր էր, այլապես կկորցնեին ճանապարհը։ Վերջապես հասան հնդիկների ճամբարը և սկսեցին բոլոր կողմերից դիտել։ Հնդիկները քնած էին, միայն մի փոքր տղա, որ ապրում էր ճամբարի ծայրին, դեռ արթուն էր։ Տարօրինակ շշնջոցներ լսելով, նա լարեց ուշադրությունը և իր վրանի տանիքի լուսամուտից դուրս նայեց։ Մի պահ նրա սիրտը կանգ առավ տեսածից․ Ինչքա՜ն շատ աստղեր կան և ինչքա՜ն մոտիկ։ Նա իսկույն մագլցեց վեր, դեպի վրանի ծայրը և սյունը շարժեց, որ լավ տեսնի։ Սյունը դեմ առավ ինչ որ բանի և շրը՜մփ, վայր ընկավ։ Աստղը ցածրից էր անցնում, ուղիղ վրանի վրայից, այդ պատճառով ընկավ գետին և իսկույն դարձավ մի գեղեցիկ, ողբացող աղջիկ։
― Տես, թե ի՜նչ արիր,― հանդիմանեց նա տղային,― ես այլևս չեմ կարող իմ քույրերի հետ վերադառնալ և հենց որ լույսը բացվի, Արևի ճառագայթները կգտնեն ինձ, և ես կմեռնեմ։
Տղան ապշահար նայում էր նրան։ Այդ ընթացքում աստղերն արդեն հասկացել էին, թե ինչ է տեղի ունեցել և խուճապահար ետ էին թռչում, գիտակցելով, որ անկարող են օգնել իրենց տարաբախտ քրոջը։
Արցունքները առատորեն հոսում էին սիրուն աղջկա աչքերից։ Տղան խղճահարվեց։
― Ես քեզ կօգնեմ,― ասաց նա,― ցերեկը, երբ Արևը դուրս գա, ես քեզ կթաքցնեմ իմ վրանում և նա չի կարողանա քեզ գտնել։ Բայց հետո՞ ինչ կանենք։
― Եթե ես կարողանամ իմ գոյությունը պահպանել ցերեկը, երեկոյան կդառնամ ծաղիկ և կգնամ կապրեմ մի բարձր ժայռի կատարին, որտեղից կկարողանամ նայել ձեր ժողովրդին, որովհետև ինձ դուր է եկել ձեր կյանքը։
Նրանք վարվեցին այնպես, ինչպես որոշել էին։ Տղան ամբողջ օրը տանը մնաց և ջանք չխնայեց, որ ամենաթույլ և ամենահետաքրքրասեր ճառագայթն անգամ հանկարծ չթափանցի վրանի ներսը։ Հենց որ օրը վերջացավ, աղջիկն իսկույն թռավ ծխնելույզի օդանցքից և շտապեց տեղ գտնել բարձր ժայռի վրա, և նրա կատարին հաջորդ օրն անմիջապես մի գեղեցիկ սպիտակ վարդ բուսնեց։
Բոլոր հնդիկները հիանում էին, երբ տեսնում էին գեղեցիկ ծաղիկը, միայն տղային էր հայտնի, որ դա այն փոքրիկ աստղն է, որին նա պահեց իր վրանում և պահպանեց Արևի սպանիչ ճառագայթներից։
Շուտով աղջիկը ձանձրացավ մենակությունից: Թեև նա գյուղին նայում էր հեռվից և տեսնում ճամբարի կյանքը, բայց ոչ ոք չէր կարող մագլցել ժայռը և զրուցել նրա հետ։ Երբեմն-երբեմն նրան ընկերակցում էին այն թռչունները, որոնց բույնը այդ կողմերում էր։
Այսպես, նրա մոտ զրուցելու եկավ մի փոքրիկ ցախսարեկ։
― Ես այնպես մենակ եմ այստեղ,― գանգատվեց սպիտակ վարդը,― կարոտ եմ մարդկային ընկերակցության։ Եթե կարողանայի պրերիայում ապրել, շատ լավ կլիներ։
― Եթե այդ է ցանկությունդ, ես կարող եմ օգնել,― պատասխանեց փոքրիկ թռչնակը,― միայն մի փոքր թեքիր գլուխդ, որ քեզ կտուցովս վերցնեմ։
Վարդը հնազանդ թեքեց գլուխը. ցախսարեկը կտուցով վերցրեց նրան և դեպի պրերիա թռավ։
Պրերիայում կյանքն ավելի ուրախ էր։ Հնդիկները, ինչպես և զանազան կենդանիներ, այցելում էին սպիտակ վարդին։ Բայց մի օր հանկարծ առավոտյան վաղ սարսափելի ձայներ լսվեցին։
― Շտապե՜ք, շտապե՜ք,― գոռում էին այս ու այն կողմից,― պետք է թաքնվել, գոմեշի նախիրն է գալիս։
Բոլորը վազեցին և թաքնվեցին՝ ով որտեղ կարող էր։ Շուտով հորիզոնում փոշու հսկայական ամպ հայտնվեց, որը աստիճանաբար ավելի ու ավելի մոտեցավ։ Սպիտակ վարդը ահաբեկված գլուխը թաքցրեց տերևների մեջ, որոնք սարսափից լայնացել էին։ Նախիրն անցավ մրրիկի պես։ Հազարավոր սմբակներ այնպիսի աղմուկ էին բարձրացրել, որ կարծես ամպրոպ ճայթեց։
Երբ վերջապես ամեն ինչ խաղաղվեց, սպիտակ վարդը գաղտագողի դուրս նայեց տերևների արանքից։ Պրերիան բոլորովին ամայի էր դարձել, և կյանքի նշույլ անգամ չկար։
― Ես չեմ կարող այստեղ մնալ և այսքան փորձություններ տանել,― ասաց աստղն ինքն իրեն,― ավելի լավ է՝ տեղափոխվեմ լճի վրա և այնտեղ ապրեմ։
Նա պոկվեց գետնից և շատ չանցած ներքևում երևաց փայլող լճի մակերեսը։ Նա ցած իջավ և մակույկի նման հանդարտ սահեց լճի վրայով։
Հաջորդ օրը վաղ առավոտյան, երբ հնդիկները անցնում էին լճի մոտով, զարմանքով նկատեցին, որ ջրի երեսին սպիտակ ծաղիկներ կան։
― Գիշերային աստղերը ծաղիկներ են թողել,― ասացին երեխաները, բայց խելահաս մարդիկ թափահարեցին գլուխները և ասացին, որ դա սպիտակ աստղն է իջել մեզ մոտ։ Նրանք ճիշտ էին։
Այդ օրվանից աստղն ապրում է լճի վրա սպիտակ ջրաշուշանի տեսքով, և հնդիկները Սպիտակ ծաղիկ են կոչում նրան։
Կարդացե՛ք ստեղծագործությունը և կատարե՛ք առաջադրանքները.
ա) Ո՞րն է հեքիաթի արժանիքը (արժանիքները): Ընտրե՛ք տարբերակներից մեկը (մի քանիսը) և հիմնավորե՛ք։ Որոնք որ չեք ընտրում, հիմնավորե՛ք՝ ինչո՛ւ չեք ընտրում։
բ) Սա պատմություն էր ջրաշուշանի մասին։ Օգտագործելով պատկերավորման միջոցներ՝ մի այլ պատմությո՛ւն հորինեք բնության որևէ երևույթի, ծառի, ծաղկի, կենդանու, թռչունի կամ ինչի մասին ուզում եք։
Վերլուծություն
Պատվածքում շոշափվում են տարբեր թեմաներ ։ Սակայն ինձ համար գլխավորը այն եր որ հայ մուկը տարբերվում էր բոլորից իր խելացիությամբ , և իմացել է իր գլխի գալիքը և նախօրոք պատրաստվել է մարտնչելու։և եղել է առաջինը, ով հաղթել է օձին , սա մեզ հայերիս բնորոշ է, չհանձնվել և պատրաստ մարտի։
Ինձ համար շատ հետաքրքիր եր այս հատվածը։
Ծիրանի կենտրոնում գտնվում է մի կարծր կորիզ: Այդ կորիզն առերեւույթ շատ պինդ է, բայց կարծր կեղեւի տակ հանգչում է սիրտը, որ նուշի նման է: Վերցնում ես մուրճը, կոտրում ես ծիրանի պինդ կորիզի կեղեւը, հասնում ես սրտին, եւ քանի որ այն նուշի նման է, դնում ես բերանդ ու ծամում, հետո հանկարծ անախորժ համ ես զգում:
Կովկասյան ճակատը առաջին համաշխարհային պատերազմի ճակատներից մեկը, որն ընթանում էր Օսմանյան կայսրության և Ռուսական կայսրության միջև. ավել ուշ հակամարտության մեջ ներքաշվեցին Ադրբեջանը, Հայաստանը, Կենտրոնական կասպիական բռնապետությունը և Բրիտանական կայսրությունը՝ որպես Առաջին համաշխարհային պատերազմի մերձարևելյան թատերաբեմ։ Կովկասյան ճակատը ներառեց նաև արևմտյան Հայաստանը՝ ներառելով Տրապիզոնը, Բիթլիսը, Մուշը և Վանը: Ռազմական գործողություններն ընթանում էին նաև ծովում, որին ուղեկցում էին Սևծովյան ռուսական նավատորմը։
Հարցեր
1.Ինչպիսի՞ ուժերի եք ծանոթ ֆիզիկայի նախորդ դասընթացից:
Միջուկային ուժ, Էլեկտրամագնիսական ուժ, Գրավիտացիոն ուժ, Ձգողականության ուժ:
2. Ինչու՞ ապակե բաժակի և թղթի կտորների գրավիտացիոն փոխազդեցությունը նկատելի չէ:
Որովհետև ապակու և թղթի կտորներն այնպիսի մատերալներից են պատրաստված, որոնցով հնարավոր չի ստեղծել մագնիսական դաշտ:
3. Ինչպե՞ս են փոխազդում շփված պլաստմասայե գրիչը և թերթի շերտը:
Իհարկե պլաստմասայե և թերթի շերտի միջև գործում է տիեզերական ձգողական ուժը, սակայն դա այնքան փոքր է, որ գործնական նշանակություն չունեն և անզեն աչքով ահնար է այն տեսնել:
4. Ինչպե՞ս են փոխազդում նույն ձողով շփված թղթի երկու շերտերը:
Դրանք վանում են իրար, քանի որ, տարանուն լիցքերը միմյանց դիպչելիս վանում են միմյանց:
5. Ինչպե՞ս է կոչվում իրար շփելիս մարմինների միջև ծագող նոր բնույթի ուժերը:
Այն կոչվում է Գրավիտացիոն ուժ:
6. Ինչպե՞ս է առաջացել <<էլեկտրականություն>> անվանումը:
7. Էլեկտրական լիցքերի ի՞նչ տեսակներ կան:
Դրանք լինում են երկու տեսակի՝ դրական +, բացասական -:
8. Ինչպե՞ս են փոխազդում նույն նշանի լիցք ունեցող մարմինները:
Տարանուն լիցքերը վանում են միմյանց:
9. Ձևակերպեք Կուլոնի օրենքը:
Երկու անշարժ կետային լիցքերի էլեկտրական ուժի փոխազդեցության մոդուլն ուղիղ համեմատական է լիցքերի մոդուլի արտադրյալին և հակադարձ համեմատական է դրանց միջև հեռավորության քառակուսուն:
10. Ո՞րն է էլեկտրական լիցքի միավորը ՄՀ-ում։
Էլեկտրական լիցքի միավորը ՄՀ-ում կոչվում է կուլոն (1 կլ) ի պատիվ Շ. Կուլոնի:
Վիլյամ Սարոյան «Գրողի խոստովանություն»
Շատ հետաքրքիր և իմաստուն կերպով էր ներկայացված ազատության մասին:Շատ հավանեցի այս պատմվածքը։
Ճիշտ հակառակը, քանզի ազատությունը, իրական ազատությունը, ճշմարիտ ազատությունը կյանքն ու մարդու էությունն ավելի ու ավելի է մոտեցնում կարգուկանոնին, գեղեցկությանը, նրբանկատությանն ու իմաստին, որոնք պահպանելիս մանրամասների մեջ միշտ հարկ է ուղղումներ մտցնել. սրբագրել, զարգացնել, կատարելագործել, ընդարձակել ու ընդլայնել:
Ազատությունը ընկալում է շատերին ,Այն ինչ անհատի կողմից փոխանցվածկրող ազատ խոսքն ու միտքն իրականում իրենցից ներկայացնում են ներդաշնակություն։
Ազատ գրողին բնութագրող հատվածն էր շատ հետաքրքիր :գրողին սկսում ես ընկալել,որպես հոգեբանի, իմաստուն և ազատամիտ ստեղծագործ:
Առաջին աշխարհամարտի նախօրյակին Ռուսաստանը արտաքուստ ստանձնել էր արևմտահայության գլխավոր պաշտպանի պարտականությունները: Հայկական բարենորոգումների վերաբերյալ 1914թ. հունվարի 26-ին Կ. Պոլսում կնքված ռուս-թուրքական համաձայնագիրը չարդարացրեց արևմտահայության սպասելիքները:
Նրա համոզմամբ վավերագիրը պետք է համարել հայ ազգի պատմության ավելի բախտավոր դարաշրջանի սկիզբ: Հայերը չեն կարող չգիտակցել, որ հիշյալ օրից արված է առաջին քայլը ազատելու նրանց թուրքական բռնակալությունից» :Ռուս դիվանագետը միաժամանակ գտնում էր, որ վավերագիրը կարող է «ամենանպաստավոր հետևանքներ» ունենալ նաև Ռուսաստանի միջազգային հեղինակության համար, քանզի դրանով ընդգծվում է «Ռուսաստանի ղեկավար դերը հայկական բարենորոգումների հարցում»:Աշխարհամարտի նախօրյակին Ս. Դ. Սազոնովը Պոլսում ռուս դեսպան Մ. Ն. Գիրսին հորդորում էր Բարձր Դռանը հայտնել, որ «Ռուսաստանը պարտավորվում է չօժանդակել ազգայնական հայկական հոսանքներին» Պատերազմի բռնկումից հետո Ռուսաստանը ջանքեր էր գործադրում Օսմանյան կայսրության հետ համաձայնության գալ, որպեսզի խուսափի երկու ճակատով կռվելու հեռանկարից: Մինչդեռ հայ հասարակական շրջանները Ռուսաստանից այլ սպասելիքներ ունեին: 1914 թ. օգոստոսի 5-ին Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գևորգ V-ը Կովկասի փոխարքա Ի. Ի. Վորոնցով-Դաշկովին հղած նամակում հայության անունից ցանկություն էր հայտնում, որ պատերազմի ավարտից հետո Ռուսաստանը «հայկական գավառներից կազմի մեկ միասնական նահանգ», որը կունենար ներքին ինքնավարություն` Ռուսաստանի խնամակալության ներքո:
Գամեր Մարգարյան 